Mùa đông năm ngoái, tôi đang lái xe trên lớp tuyết dày để về nhà thì bánh xe bị lún và mắc kẹt. Cố thế nào cũng không thoát ra được, tôi đang định gọi cho dịch vụ cứu hộ giao thông thì có 4 người lạ tới gần và đề nghị giúp một tay. Họ cùng tôi vật lộn suốt 15 phút thì xe cũng chuyển bánh được. Sau đó, một người còn tặng tôi vài dụng cụ có thể dùng trong trường hợp sau này lỡ kẹt tuyết. Trước khi rời đi, họ nói thêm “I’m sorry you had to experience this” (tôi lấy làm tiếc vì anh phải trải qua việc này)… Đó là một trong những lần tôi ấn tượng với sự thân thiện và tốt bụng của người Canada khi mới chuyển tới Vancouver sống.

Ảnh: cbc.ca

Câu chuyện thứ hai là từ vợ tôi. Một lần, cô ấy đi mua ít hàng tạp hóa. Do có nhiều món đang được giảm giá nên vợ tôi khuân về hơi nhiều. Trên đường bê túi đựng lỉnh kỉnh, cô ấy đã được tới 3 người dừng lại đề nghị xách giùm. “Chị bán hàng thậm chí còn ái ngại nói ‘I’m sorry’ khi thấy em khệ nệ vác túi đồ to về mà không giúp được gì”, vợ tôi kể lại.

Chắc cũng giống như tôi, nhiều người khi mới chuyển tới Canada hẳn đều từng ngạc nhiên trước sự dễ thương và tần suất nói lời xin lỗi của cư dân nước này. Hóa ra, từ lâu, người Canada đã nổi tiếng về sự thân thiện và lịch sự có phần hơi quá mức so với thông thường. Câu “Xin lỗi” và “Cảm ơn” xuất hiện khá thường xuyên trong văn hóa giao tiếp của họ và được xem như một thói quen không thể bỏ của người dân nơi đây. Nếu ta liên tục nghe người Canada xin lỗi vì những chuyện nhỏ nhặt và tủn mủn thì cũng đừng lấy làm lạ vì với họ lời xin lỗi đôi khi còn thể hiện sự tôn trọng dành cho người đối diện.

Chẳng hạn, khi ai đó đang ăn tối ở một nhà hàng và muốn có thêm một chút sốt cà chua, người ta sẽ rất lịch sự nói với người phục vụ: “Xin lỗi, anh có thể cho tôi thêm chút sốt cà chua không?… Cảm ơn anh”.

Rồi khi một người đi xe đạp nhưng hơi vội nên lấn sang làn ô tô để vượt một chiếc xe khác và suýt nữa bị chiếc xe tải đang đi phía sau đâm phải. Người lái xe tải hạ cửa kính xe, ngó đầu ra, thay vì quát tháo ầm ĩ thì nói: “Xin lỗi, tôi đã không nhìn thấy cô”. Còn cô gái đi xe dù đang sợ rúm người cùng rối rít “Tôi xin lỗi”.

Người Canada nói xin lỗi nhanh chóng và thường xuyên tới mức năm 2009, đất nước này còn đưa ra đạo luật xin lỗi, như một biện pháp nhằm mang lại cho luật sư một cơ hội công bằng để bào chữa cho những khách hàng chưa bao giờ phạm tội nhưng vẫn xin lỗi những người bị thiệt hại.

Ảnh: Freepik

Vậy tại sao người Canada lại hay nói xin lỗi tới vậy? Theo tôi tìm hiểu thì chưa có lời giải thích chính thức nào cho điều này. Nhưng chia sẻ trên CBC Radio, một nhà văn bản xứ tên Emily Keeler cho rằng, có thể một phần do người Canada thừa hưởng tính lịch thiệp có đôi phần hơi “khách sáo” liên quan tới gốc gác Âu châu.

Nhưng điều này có vẻ cũng không đúng lắm. Theo kết quả điều tra dân số năm 2021, 23% dân số Canada đã hoặc từng là người nhập cư hoặc thường trú nhân của đất nước. Là quốc gia đa chủng tộc với người dân có nguồn gốc từ khắp nơi trên thế giới, văn hóa Canada nhìn chung có thái độ rất cởi mở và chấp nhận đối với các nền văn hóa và tôn giáo khác.

Dữ liệu cuối năm 2022 của Hãng nghiên cứu Gallup cho thấy, người dân Canada luôn nằm trong nhóm top đầu trên thế giới về việc coi cộng đồng của mình là nơi tốt cho người nhập cư sinh sống.

Quả thực, trước khi sang xứ này, một trong những điều tôi lo lắng nhất là làm sao chính mình cũng như vợ, con hòa nhập với môi trường mới, liệu chúng tôi có được đón nhận hay sẽ bị nhìn bằng những ánh mắt dè chừng, xa lạ? Và khi chúng tôi sang tới nơi, từ người hàng xóm tới bạn đồng nghiệp, từ chị thu ngân ở quầy tạp hóa tới người lạ đi ngang qua… đều thân thiện, cởi mở và sẵn lòng trợ giúp. Con tôi đi học cũng nhanh chóng thích nghi và yêu lớp yêu trường vì có cô giáo ân cần, vui tính, bạn bè dễ mến, lại không phải áp lực học tập hay ganh đua đứng nhất, đứng nhì.

Ở lâu, dần dần tôi hiểu rằng, người Canada có thói quen nói “I’m sorry” không chỉ khi họ gây lỗi hay thực sự cảm thấy có lỗi, mà còn trong cả những tình huống không có lỗi gì xảy ra và đó thực sự đó là một phần quan trọng trong tính cách và văn hóa của họ.

Lời xin lỗi của cư dân xứ lá phong không chỉ thể hiện thái độ thân thiện, lịch sự trong giao tiếp hàng ngày của họ mà bày tỏ sự tôn trọng và quan tâm đến cảm nhận của người khác. Điều này cũng phản ánh họ coi trọng tư duy cộng đồng và mọi người cảm thấy có sự kết nối, chia sẻ trách nhiệm với nhau.

Và rõ ràng, khi sống ở một cộng đồng như vậy, chúng ta sẽ dần dần biến thành “người Canada” lúc nào không hay. Cũng như không ít người khác, trước đây, tôi hiếm khi nói những lời “xin lỗi”, “cảm ơn” với ai vì cảm thấy… ngượng mồm. Nhưng sau một thời gian sống ở đây, tôi hiểu rằng, những từ đơn giản ấy, kèm theo sự thành ý, có ý nghĩa nhiệm màu thực sự. Nó có thể xóa nhòa những khoảng cách, làm dịu các tình huống căng thẳng, mở đầu những câu chuyện nhẹ nhàng…