| Getting your Trinity Audio player ready... |
Ung thư là một bệnh lý phức tạp và có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nằm ngoài khả năng kiểm soát của chúng ta như đột biến gen, vấn đề từ bẩm sinh và tiền sử gia đình… Tuy nhiên, có một số việc mỗi người có thể thực hiện hằng ngày để hạn chế khả năng mắc ung thư.
Vì sao ngày càng nhiều người mắc ung thư?
Theo Tổ chức Y thế giới (WHO), ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu khắp trên giới, với gần 10 triệu ca không qua khỏi năm 2020. Một số bệnh ung thư phổ biến nhất là: Ung thư vú (2,26 triệu ca), ung thư phổi (2,21 triệu ca), ung thư đại trực tràng (1,93 triệu ca), ung thư tuyến tiền liệt (1,41 triệu ca), dạ dày (1,09 triệu ca).
Ảnh: Unsplash.com
Ung thư phát sinh từ sự biến đổi của các tế bào bình thường thành ác tính. Sự biến đổi này là kết quả của sự tương tác giữa các yếu tố di truyền trong cơ thể và 3 loại tác nhân bên ngoài là: Chất gây ung thư hóa học, chẳng hạn như amiăng, các thành phần của khói thuốc lá, rượu, aflatoxin (chất gây ô nhiễm thực phẩm) và asen (chất gây ô nhiễm nước uống); Chất gây ung thư vật lý, chẳng hạn như tia cực tím và bức xạ ion hóa; Chất gây ung thư sinh học, chẳng hạn như nhiễm trùng từ một số virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.
Độ tuổi càng cao, tỷ lệ mắc ung thư càng tăng do cơ thể lão hóa sẽ giảm khả năng sửa chữa tế bào. Tuy nhiên, những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ mắc ung thư, phần lớn liên quan tới lối sống. Thực tế, việc lạm dụng thuốc lá, rượu bia hay có chế độ ăn uống, sinh hoạt không lành mạnh… có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư và một số bệnh không lây nhiễm khác.
Rất nhiều người trong chúng ta thường tặc lưỡi rằng: “Sinh, lão, bệnh tử là quy luật” hay “sống chết có số” và tự cho phép mình lơ là trong việc chăm sóc sức khỏe hay đợi tới khi cơ thể phát ra dấu hiệu cảnh báo mới lo lắng, đi khám và tìm cách chữa bệnh. Tất nhiên, không bao giờ là quá muộn để thay đổi lối sống và chăm lo cho cơ thể nhưng nếu biết thực hiện những điều sau từ sớm và áp dụng hằng ngày, chúng ta có thể phòng tránh ung thư cũng như nhiều căn bệnh khác trong khả năng của mình:
Tránh tia UV
Bức xạ tia cực tím trong ánh nắng có thể gây nhiều thay đổi cho làn da chúng ta. Các tia nắng (UVA và UVB) gây hại cho các tế bào da và tình trạng bỏng nắng hay phơi nắng tái diễn nhiều năm có thể dẫn đến ung thư da.
Chúng ta có thể bảo vệ cơ thể khỏi tia UV bằng một số cách như:
– Tránh ra ngoài trời nắng trong khoảng thời gian bức xạ tia cực tím mạnh nhất (thường từ 10h sáng tới 15h chiều). Nếu có thể, nên cố gắng đứng hay ngồi ở nơi có bóng râm.
– Khi cần ra nắng, nên che chắn da và các bộ phận cơ thể bằng mũ, quần áo dài, kính râm…
– Thoa kem chống nắng trước khi ra ngoài trời 15-30 phút. Nên dùng kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên và thoa lại sau mỗi 2 giờ nếu đổ mồ hôi, đi bơi hay ở ngoài trời lâu.
Ảnh: Unsplash.com
Bỏ hút thuốc lá
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như ung thư phổi, vòm họng, miệng, thanh quản, thực quản, dạ dày, bàng quang, tụy, đại tràng, trực tràng…
Nghiên cứu cho thấy, trong khói thuốc lá có tới hơn 7.000 chất độc hóa học, trong đó có hơn 70 chất có thể gây ung thư. Khói thuốc không chỉ gây độc cho người hút mà còn ảnh hưởng tiêu cực tới cơ thể người vô tình hít phải, nhất là trẻ em, người già và phụ nữ.
Ngoài làm tăng khả năng mắc ung thư, hút thuốc lá quá nhiều còn là yếu tố thúc đẩy một số bệnh khác như bệnh hô hấp, tim mạch, nội tiết, sinh sản, cơ xương khớp, thần kinh…
Duy trì cân nặng phù hợp
Thừa cân và béo phì không chỉ tác động đến vẻ ngoài mà còn có thể làm thay đổi nội tiết tố bên trong cơ thể. Những thay đổi này có thể kích hoạt sự phát triển của tế bào ung thư, làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư như: Ung thư vú (sau khi mãn kinh), ung thư đại trực tràng, nội mạc tử cung, tụy, thực quản, tuyến giáp, gan, thận, túi mật… Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, chăm vận động cơ thể để duy trì cân nặng thích hợp chính là cách để phòng tránh các bệnh trên.
Thường xuyên tập thể dục
Tập thể dục có lợi cho sức khỏe và giúp phòng chống nhiều bệnh tật, trong đó có ung thư. Rõ ràng, chăm tập thể dục đúng cách có thể giúp chúng ta giảm cân, hạn chế nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, ung thư vú, phổi và nội mạc tử cung.
Các chuyên gia khuyên, mỗi người nên tập luyện ít nhất 30 phút mỗi ngày và 5 ngày mỗi tuần.
Ăn uống lành mạnh
Người xưa có câu “bệnh từ miệng mà ra”. Khoa học ngày nay cũng đã chứng minh, ăn uống tùy tiện, dùng thực phẩm không tốt có thể khiến chúng ta đối mặt với nhiều vấn đề về sức khỏe, gồm cả ung thư.
Để giảm bệnh tật và sống lâu, khỏe mạnh hơn, chúng ta có thể áp dụng những điều như:
– Sử dụng nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật như rau xanh, trái cây, các loại đậu… Chú ý lựa chọn nguồn thực phẩm sạch và an toàn.
– Nên ưu tiên dùng các loại ngũ cốc nguyên hạt.
– Chọn nguồn đạm từ cá và thịt trắng hơn thịt đỏ. Nên chế biến bằng cách luộc, hấp hơn là chiên, nướng.
– Uống đủ nước, hạn chế đồ chứa đường.
– Ít dùng các loại rau củ quả muối chua, muối mặn…
– Hạn chế các món béo, ngọt có hàm lượng calo cao.
– Tránh các thực phẩm chế biến sẵn như đồ ăn nhanh, đồ hộp, thịt xông khói, thịt nguội…
Khám sức khỏe định kỳ
Rất nhiều bệnh ung thư không có triệu chứng rõ ràng cho tới khi bước vào giai đoạn muộn. Việc khám sức khỏe mỗi 6 tháng hoặc một năm (tùy vào độ tuổi, tiền sử bệnh tật gia đình…) có thể giúp phát hiện sớm các dấu hiệu ung thư và tăng cơ hội điều trị hiệu quả cũng như khả năng hồi phục sức khỏe.
Hạn chế rượu bia và thức uống chứa cồn khác
WHO cho biết, khi chúng ta dùng rượu bia, 95% chất cồn được chuyển hóa qua gan trở thành các hợp chất mới, dưới tác dụng của enzyme alcohol dehydrogenase, rượu được oxy hóa thành acetaldehyde. Chất này tấn công DNA, gây ra đột biến gen, dẫn tới việc phát triển các tế bào ung thư.
Ngoài ra, càng uống nhiều rượu, hàm lượng acetaldehyde trong nước bọt càng tăng, góp phần gây tổn thương DNA ở các tế bào niêm mạc miệng, vòm họng, thực quản và đường hô hấp, lâu dần có thể liên quan đến ung thư miệng, thực quản, gan…
Nên hạn chế sử dụng rượu, thông thường là khoảng 2 ly/ngày với nam giới và 1 ly/ngày với phụ nữ, tức là không quá 142ml rượu vang, hoặc tương đương 341 ml bia.
