Từ trung tâm thành phố Las Vegas, nơi có rất nhiều sòng bài nổi tiếng, chúng tôi di chuyển bằng ô-tô đến tham quan công trình thủy điện lớn nhất nước Mỹ – Đập nước Hoover, cách Las Vegas khoảng 50km; gần biên giới hai bang Nevada và Arizona.

Đập Hoover là công trình được xây dựng nhằm điều hòa lưu lượng nước ngăn ngừa lũ lụt, và dẫn nước tưới hoa màu trong những thời điểm hạn hán diễn ra thường xuyên ở bang California.

Xem thêm bài viết của tác giả: San Francisco – quyến rũ từ bờ Tây nước Mỹ

Hơn ba mươi phút di chuyển trên con đường có nhiều khúc quanh co theo sườn núi, từ trên cao nhìn xuống, trước mắt chúng tôi là hồ Mead nước xanh rì và đập Hoover hùng vĩ nằm chắn ngang. Trước khi chạy vào khu vực này, lực lượng an ninh đã yêu cầu các xe dừng lại để kiểm tra. Một viên cảnh sát Mỹ vui vẻ chào chúng tôi, anh đi từ đầu đến cuối xe rà soát rồi nói lời chào tạm biệt.

Toàn cảnh đập Hoover, ảnh wikimedia commons

Để vào tham quan đập, phải đỗ xe tại bãi garage rất rộng, có đến 459 chỗ đậu xe, gần Tour Center. Garage này có nhiều tầng và mới được hoàn tất tháng 5 năm 2002. Được biết, trước khi xây dựng bãi xe này chính quyền phải cho nổ núi, dọn đá, bởi nơi đây trước đó toàn là núi đá đen không có mặt bằng để xây cất.

Do tham quan vào ngày cuối tuần nên du khách rất đông, các tầng thấp không còn chỗ đỗ xe, chúng tôi phải chạy vòng lên cao như leo lên một con đèo nhỏ mới tìm được chỗ đỗ ở tầng thứ 4, sau đó thì xuống tầng dưới bằng thang máy và đi bộ về hướng đập. Trên đường dẫn ra đập có trưng bày các bảng đề khắc hình ảnh về lịch sử hình thành đập, đi kèm với đó là hình tượng của công nhân đang trong quá trình xây dựng.

Phải nói rằng công trình này quá hùng vĩ. Đây chính là nơi cung cấp điện năng cho cả thành phố sống về đêm như Las Vegas và cả vùng Nam California. Hai bên đập phần phía dưới vực sâu đều được xây nhà máy điện nhưng du khách chỉ được phép tham quan khu vực phía Nevada.

Hoàng hôn ở đập Hoover, ảnh Flickr

Theo các tài liệu phát cho du khách đến tham quan, đập được đắp trên sông Colorado, con sông có khởi nguồn từ vùng núi tuyết miền Bắc tiểu bang Colorado và chảy ngoằn ngoèo theo hướng Tây Nam dài hơn 1400m qua Grand Canyon rồi đổ vào hồ Mead. Sau khi tràn ra khỏi hồ bằng Black Canyon, sông Colorado theo biên giới giữa California và Arizona chảy ra biển ở vịnh California thuộc Mexico.

Được biết trước khi đập được xây, cả vùng Colorado River Basin phía Nam thường bị ngập lụt. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng vào mùa Xuân khi tuyết bắt đầu tan trên dãy Rocky Mountains Roofi chảy vào sông gây ngập lụt và tàn phá hoa màu.

Năm 1921, ông Herbert Hoover (sau đó đắc cử Tổng thống thứ 31 nhiệm kỳ 1929-1933) đề xuất ý kiến xây đập thật cao ở Boulder Canyon cạnh hồ Mead. Mục đích của công trình này là chặn nước lại và trữ trong hồ Mead dùng vào việc tưới tiêu hoa màu, cũng là một cách để kiểm soát nước ngăn ngừa lũ lụt, đồng thời lấy thủy điện từ đập phân phối cung cấp cho các thành phố, tiền bán điện sẽ trả dần cho chi phí xây đập và bảo trì hàng năm.

Tháng Giêng 1922, ông Hoover gặp các Thống đốc của các bang sông Colorado chảy qua như Arizona, California, Colorado, Nevada, New Mexico, Utah và Wyoming kết quả là hiệp ước sông Colorado được ký kết vào ngày 24-11-1922, chia sông thành hai vùng thượng nguồn và hạ nguồn. Các bang đã đi đến thỏa thuận việc nguồn nước được điều hòa và sử dụng như thế nào để không bên nào bị thiệt thòi.

Tác giả Tôn Thất Thọ, ảnh nhân vật cung cấp

Năm 1930, đồ án xây đập Boulder được các tiểu bang chấp thuận và địa điểm xây được dời đến Black Canyon để đập có độ cao hơn.

Công trình chính thức được khởi công xây ngày 20-4-1931. Vì đang trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế nên nhu cầu việc làm là vô cùng lớn, hàng chục ngàn người tới xin việc che lều sinh sống ở xung quanh công trường xây đập (thời ấy người ta gọi là Ragtown). Vợ con của công nhân phải sống trong điều kiện khó khăn, thiếu vệ sinh, nóng bức, bệnh tật…

Tác giả Tôn Thất Thọ, ảnh nhân vật cung cấp

Có 6 hãng trúng thầu xây đập, theo hợp đồng họ phải xây làng cho công nhân ở (Boulder City), nhưng vì lo không kịp tiến độ công trình sẽ bị phạt, các hãng thầu đã chểnh mảng trong việc xây nhà và chăm lo cho đời sống công nhân, bên cạnh là điều kiện làm việc khá nguy hiểm, cuối cùng công nhân đã phản đối và đình công vào ngày 8-8-1931.

Một góc của đập Hoover, ảnh Needpix

Sáu hãng thầu này sau đó đã sử dụng đến lực lượng chống đình công. Họ mang theo súng ống và nhiều vũ khí khác đến đàn áp khiến cuộc đình công sớm bị dẹp tan. Sau sự kiện đó, việc xây nhà tạm trú cho công nhân ở Boulder City mới được gấp rút triển khai.

Trước khi xây đập, người ta phải đào 4 đường hầm xuyên qua đá mở đường cho nước chảy. Muốn đào đường hầm qua núi đá, ngoài cho mìn nổ, họ còn dùng một thớt xe truck lớn có 3 tầng và trên mỗi tầng là những người thợ cầm những mũi khoan chạy bằng hơi ép trông như những khẩu súng đại liên. Mùa hè ở đây rất nóng, trong đường hầm lại thiếu quạt gió, vì vậy công nhân phải quấn nhiều bọc nước đá quanh người để hạ nhiệt. Làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, hơn 100 nhân công đã thiệt mạng tại công trình.

Ngày 1-3-1936 đập hoàn tất, nhà máy phát điện ở Hoover bắt đầu chuyển điện trên dây cao thế dài 266m về Los Angeles từ ngày 9-10-1936. Sau đó nhà máy lại được tiếp tục gắn thêm những máy phát điện khác cho tới 1961 thì hoàn tất. Công trình này có tổng cộng 17 máy turbines công suất 2,074 megawatts, được quản lý bởi cơ quan Bureau of Reclamation trực thuộc Bộ Nội Vụ Mỹ (US Department of the Interior).

Ảnh: Tôn Thất Thọ

Việc đặt tên cho công trình cũng có sự tranh chấp. Trước đây người ta gọi là Boulder Dam (dam nghĩa là đập), đến 17-9-1930 dưới thời Tổng thống Hoover, Bộ trưởng Nội vụ Ray L. Wilbur loan thông báo tên chính thức của đập là Hoover Dam.

Năm 1933, Tổng thống Hoover tái tranh cử nhưng thất bại trước đối thủ là Franklin Roosevelt, Bộ trưởng Nội vụ mới là ông Harold Ickes đổi trở lại tên cũ là Boulder Dam. Cuối cùng ngày 30-4-1947, Tổng thống Harry Truman ký nghị định phục hồi tên Hoover Dam như cũ.

Phải công nhận rằng đây là công trình rất vĩ đại với tuổi đời gần 100 năm. Công trình đã cho thấy chất lượng của vật liệu bê-tông thời đó. Trong một thử nghiệm vào năm 1995 các kỹ sư đã khẳng định, bê tông trong đập thủy điện Hoover chẳng những không xuống cấp mà còn bền bỉ hơn dù đã trải qua hàng trăm năm. Các chuyên gia cho biết rằng, nếu được duy trì tốt, cấu trúc đập nước này còn có thể kiên cố lên đến hàng ngàn năm.

Nhiều tài liệu cũng cho biết, sau biến cố khủng bố ngày 11-9-2001, giới chức chính quyền đã đi đến quyết định xây một cây cầu bê tông với hệ thống dây cáp nhằm thay thế cho con đường đi qua đập trước đó. Cầu được hoàn tất vào tháng 10 năm 2010. Cây cầu cao 260m tính từ mặt sông Colorado và là cây cầu cao nhất nước Mỹ.

Bên cạnh chức năng quan trọng là giải quyết vấn đề tưới tiêu và cung cấp năng lượng, hồ chứa nước và đập Hoover đã góp phần tạo nên một thắng cảnh kỳ vĩ giữa lòng núi đá, thu hút hàng triệu khách du lịch tới tham quan nước Mỹ mỗi năm.