Dù vừa nô nghịch ầm ĩ vài phút trước, nhưng tới giờ bố làm việc hay mẹ đọc sách, hai anh em cậu bé Jerry sẽ lặng lẽ chơi hoặc cũng lấy sách ra xem, và làm mọi việc rất khẽ, để không gây phiền cho bố mẹ.
Sau khi học cao học rồi làm việc 3 năm tại Mỹ, điều khiến tôi ấn tượng nhất ở đây không phải là những hệ thống cửa hàng rộng thênh thang và không thiếu thứ gì từ khắp nơi trên thế giới hay các thư viện có kiến trúc tuyệt đẹp và vô vàn sách quý, mà là cách dạy con của nhiều gia đình Mỹ, đặc biệt là cách họ dạy trẻ biết tôn trọng sự riêng tư và khác biệt của người khác.
Vài ngày trước, tôi tới chơi nhà Jean – một đồng nghiệp người Mỹ thân thiết. Chị có hai cậu con trai, một 7 tuổi, một 4 tuổi. Sau bữa tối, Jean và tôi trao đổi chút công việc, còn chồng chị mang sách ra đọc. Hai cậu con trai đang nô đùa bỗng yên phăng phắc. Bé nhỏ mang đồ xếp hình ra chơi, bé lớn ngồi gần em, xem một cuốn sách tranh. Mỗi khi đi uống nước hay làm việc gì đó trong không gian chung, các bé nhón chân đi khẽ để không quấy rầy tới bố mẹ. Có lúc chơi chán, bé em 4 tuổi cũng chạy ra chỗ bố đang ngả người trên ghế đọc sách, nhưng không nói hay đòi gì, chỉ khẽ thơm má hoặc cọ cọ ngón tay vào bàn tay bố.
Ảnh: Freepik
Jean kể rằng, trong gia đình chị, việc tôn trọng sự riêng tư của người khác rất quan trọng và bọn trẻ đều được học điều này từ nhỏ. Chẳng hạn, khi bố mẹ đang làm việc hay gọi điện, các con sẽ không bao giờ được phép ngắt lời hay quấy rầy, đòi được chú ý. Nếu cần gấp điều gì, con có thể viết một mẩu giấy và đưa cho mẹ, còn không con sẽ chờ đợi khi bố mẹ xong việc. Hay mỗi tối, khoảng 8h-8h30 là thời gian riêng của bố mẹ. Mẹ có thể ngồi thiền, chăm sóc da hay đơn giản là… không làm gì cả. Bố thì gọi điện cho ông bà, đọc sách… Các bé chơi tự do.
Tất nhiên, để đạt được điều này, trong cuộc sống hằng ngày, các bé cũng luôn được bố mẹ thể hiện sự tôn trọng và quan tâm.
Chẳng hạn, một lần, khi Jean đưa các con đi mua đồ, sau khi thanh toán xong, chuẩn bị về, chị thấy cậu nhóc 7 tuổi đang dí sát mắt vào ngắm nghía món đồ chơi bày trong tủ kính. Nghe mẹ nói “đến giờ mình về thôi con”, bé lại quỳ xuống nền nhà, ngắm tiếp.
“Điều mình thực sự muốn lúc đó là lái xe về nhà, tắm nhanh và nằm vật ra nghỉ vì đã rất mệt. Nhưng điều con muốn lại là chiêm ngưỡng món đồ mới lạ (bé không hề đòi mua). Bé cũng là một con người, có sở thích riêng và đáng được tôn trọng”, chị Jean kể với tôi về lý do thay vì lôi con về ngay, chị nán lại và nói với bé. “Mẹ biết là con vẫn muốn ngắm nghía chiếc xe thú vị này. Con có nghĩ là mình ngắm thêm 4 phút nữa có đủ không?”, đồng thời lấy điện thoại ra chụp lại hình món đồ để khi về nhà con có thể ngắm tiếp.
Tôi đọc một kết quả một khảo sát tại Mỹ (do một tổ chức phi chính phủ thực hiện với hàng nghìn phụ huynh) và thấy khá thú vị khi biết rằng, “biết tôn trọng người khác” và “biết ơn vì những gì mình có” là 2 bài học cuộc sống mà các bố mẹ ở đất nước này muốn dạy cho con mình nhất. Quan sát nhiều gia đình, người quen, tôi cũng cảm thấy rõ nét điều này. Thực sự, người Mỹ coi việc biết tôn trọng người khác là một “nguyên tắc vàng” và thực hành cũng như dạy con cái mình điều đó từ những việc nhỏ trong cuộc sống hằng ngày như:
Tôn trọng lựa chọn của trẻ
Nhiều bố mẹ Mỹ không khăng khăng bắt trẻ phải nghe lời mà thường tôn trọng ý kiến của con. Cậu nhóc 4 tuổi muốn đi tất cọc cạch, mỗi chân một màu, cứ việc. Mẹ muốn tránh mưa nhưng em bé 3 tuổi thích đứng bên ngoài ngắm những giọt nước chảy từ mái nhà xuống? Mẹ đồng ý và lấy một chiếc ô để con che, đồng thời giao hẹn con sẽ đứng đó ngắm mưa 5 phút rồi vào nhà, xong đứng đợi sẵn bên trong với một tấm khăn bông to. Người mẹ ấy đã gửi tới con mình một thông điệp: Mẹ tôn trọng ý thích của con, và mẹ quan tâm tới sức khỏe của con.
Tôn trọng sở thích và phong cách của trẻ (dù không như bố mẹ muốn và thậm chí nhiều khi trông chẳng giống ai) là một cách đặt nền tảng cho việc tôn trọng thực tế rằng con cái khác mình hay trong xã hội mỗi người là một cá thể khác biệt.
Nói với con một cách lịch sự
Các bố mẹ Mỹ hiểu rằng trẻ sẽ học cách nói của bố mẹ để đối đáp lại với mình và cả những người khác. Vì thế, họ lựa chọn sử dụng ngôn ngữ lịch sự với con trẻ. Thay vì nói: “Có mỗi việc buộc dây giày mà con lề mề thế?”, họ sẽ nói “Con đã tự biết buộc giày rồi, mẹ rất vui. Liệu từ mai chúng mình có nên chuẩn bị sớm hơn để con có thêm thời gian và không phải vội hay bị đến trường muộn không?”. Hoặc khi thấy con làm đổ sữa ra bàn, thay vì quát “Con lúc nào cũng hậu đậu!”, họ sẽ bảo “Để mẹ lấy cái giẻ cho con lau nhé!’ – để vừa thể hiện sự tôn trọng trẻ vừa dạy cách con giải quyết vấn đề thay vì dâng lên cảm giác có lỗi.
Tôn trọng ý kiến của con trong các quyết định ở gia đình
Khi biết con trai lớn mời bạn đến nhà chơi cuối tuần, chị Jean đã hỏi cậu bé: “Theo con thì mình nên nấu món gì để đãi bạn thứ 7 này”. Còn lúc cả nhà ngồi trong xe cho chuyến đi chơi xa, chồng chị hay hỏi 2 bé trai: “Các con nghĩ chúng mình nên nghe nhạc gì bây giờ thì hợp?”… Tất cả những điều nhỏ này thể hiện rằng bố mẹ coi trẻ như những người có cảm xúc và quan điểm riêng, đáng được tôn trọng.
Ảnh: Freepik
Dành cho con sự chú ý 100%
Khi con trai kể chuyện một bạn sắp chuyển trường hay hôm nay con được cô giáo khen bài mới vẽ, chị Jean nhìn sâu vào mắt bé, chăm chú lắng nghe, gương mặt lúc thể hiện sự đồng cảm với nỗi buồn của con, lúc rạng rỡ vui mừng, rồi hỏi lại để con hào hứng chia sẻ tiếp. Chị cũng luôn để điện thoại ra xa mỗi khi chơi hay trò chuyện cùng con. “Sau này bọn trẻ có điện thoại, chắc mình sẽ không muốn con vừa lướt màn hình vừa lơ đễnh trả lời khi mình hỏi”, chị chia sẻ.
Cùng con trải nghiệm những điều khác biệt
Tôi chứng kiến nhiều cha mẹ Mỹ rất chú trọng tới việc giúp con có tư duy mở và luôn tò mò tích cực cũng như tôn trọng về mọi thứ xung quanh thay vì lo lắng hay phán xét tiêu cực. Bản thân họ sẽ luôn làm gương trong việc này. Chẳng hạn, họ có thể cùng con trò chuyện về điều bé thấy thú vị nhất khi tham dự Lễ trưởng thành của cậu bé Do thái nhà hàng xóm, hay đi ăn món mới ở nhà hàng Á mới mở tại thị trấn hoặc đi đến dự lễ diễu hành của cộng đồng người đồng tính… Họ cùng con đọc những cuốn sách về các em bé ở khắp nơi trên thế giới, và trò chuyện về những điều giống nhau hay khác biệt của trẻ em và cuộc sống ở những nơi đó… Tất cả những điều này đều giúp trẻ hình thành thái độ tôn trọng người khác, những khác biệt trong gia đình và cả ngoài xã hội.
Thực sự sau vài năm ở Mỹ, tôi thấy bản thân mình cũng học hỏi được rất nhiều điều từ cách giáo dục ở các gia đình. Tôi không chỉ để dành đó sau này áp dụng khi có con, mà đã thay đổi ngay trong cách nhìn nhận, cư xử của bản thân. Tôi đã và đang học cách trở thành người biết lắng nghe tốt hơn, bày tỏ ý kiến của mình lịch sự hơn, biết tôn trọng những khác biệt và quan điểm của người khác – giống như những đứa trẻ Mỹ.
