Canada là quốc gia được nhiều người lựa chọn khi quyết định định cư nước ngoài. Đất nước này không những có điều kiện tự nhiên trong lành, nhiều chính sách chào đón nhập cư, sở hữu hệ thống giáo dục tốt mà còn cung cấp các chế độ phúc lợi cho trẻ em, người lớn tuổi ít nơi nào sánh được.

Tại Canada, người lớn tuổi có thể nhận được 3 khoản tiền phúc lợi:

– Tiền hưu trí (Canada Pension Plan, gọi tắt CPP).
– Tiền dưỡng già (Old Age Security, gọi tắt OAS).
– Tiền đảm bảo trợ cấp thu nhập (Guaranteed Income Supplement, gọi tắt GIS).

Trong bài viết dưới đây, chúng ta cùng tìm hiểu những thông tin chi tiết về từng khoản tiền này dành cho người lớn tuổi tại Canada.

Ảnh: Chip.ca.

Tiền hưu trí

Bao gồm 3 loại tiền: Tiền hưu trí lao động (Retirement Pension), Trợ cấp thương tật (Disability Benefit) và Trợ cấp cho người còn sống (Survivor Benefit).

Tiền hưu trí lao động

Trong khi đi làm việc hoặc kinh doanh buôn bán, người dân Canada phải đóng góp vào quỹ hưu trí (CPP). Tiền này được ấn định là 4.95% của thu nhập, nhưng không quá 2,356$/năm.

Nếu đi làm công, tiền đóng góp của quý vị cho CPP được chủ doanh nghiệp trừ thẳng vào lương. Những ai tự làm chủ thì có thể tự đóng góp vào CPP.

Đóng tiền vào CPP là bắt buộc với những người có thu nhập trên 3,500$/năm và dưới 65 tuổi. Từ 65 đến 70 tuổi thì đóng góp hay không tùy ý, tuy nhiên khi đạt 70 tuổi thì không thể góp CPP được nữa, dù vẫn còn thu nhập.

Lúc về hưu, người đã đóng góp cho CPP được hưởng tiền hưu trí lao động. Đây là một loại bảo hiểm, có nghĩa là tiền lãnh ra tương ứng với tiền góp vào. Đóng góp nhiều hơn, đóng góp lâu hơn thì lãnh ra nhiều hơn. Nói chung là nếu lãnh vào năm 65 tuổi thì tiền hưu trí lao động hàng tháng sẽ bằng 1/4 tiền thu nhập trung bình hàng tháng trong suốt cuộc đời làm việc.

Tiền hưu trí lao động không bị ảnh hưởng bởi các khoản thu nhập khác.

Trong năm 2023, tiền hưu trí lao động tối đa được lãnh hàng tháng là 1,306$.

Tính trung bình thì người hưu trí Canada chỉ lãnh khoảng 644$ một tháng khoản này.

Tuổi chính thức về hưu được lãnh tiền hưu trí lao động trọn vẹn là 65, tuy nhiên quý vị được quyền xin lãnh non lúc 60 tuổi, nhưng bị cắt giảm 6% cho mỗi năm lãnh sớm, nghĩa là lãnh năm 60 tuổi thì bị giảm 30%, lãnh năm 61 tuổi thì bị giảm 24%… Số tiền hưu trí lao động sụt giảm này sẽ kéo dài suốt đời, chứ không phải là chỉ áp dụng cho những năm trước 65 tuổi.

Ngược lại, nếu xin lãnh trễ hơn 65 tuổi, thì tiền hưu trí lao động lại được tăng lên. Chẳng hạn, chờ đến 70 tuổi mới xin  lãnh hưu thì sẽ được nhiều hơn 42% so với nhận lúc 65 tuổi.

Nếu đang lãnh tiền hưu mà vẫn đi làm việc và chưa đến 70 tuổi thì có quyền tiếp tục đóng góp vào quỹ CPP, và như vậy, tiền CPP lãnh sẽ được tăng lên vì sự đóng góp tiếp tục này. Tuy nhiên, cũng chỉ có thể đóng góp đến năm 70 tuổi mà thôi.

Tiền CPP được điều chỉnh theo giá sinh hoạt và lạm phát. Do đó, tiền CPP tiếp tục gia tăng hàng năm.

Tiền CPP được lãnh dù người hưu trí sống ở bất cứ nơI nào trên thế giới.

Tiền CPP thuộc loại thu nhập chịu thuế (taxable income) cho nên phải khai báo trong hồ sơ thuế hàng năm.

Thông thường chính phủ không trừ thuế lợi tức trước khi gởi tiền CPP, nhưng người lãnh CPP có quyền yêu cầu cơ quan Service Canada trừ thuế trước khi gởi tiền CPP. Như vậy, đến cuối năm, lúc nộp hồ sơ thuế, người đó có nhiều khả năng được lãnh tiền bồi hoàn thuế (tax refund).

Muốn được lãnh CPP thì phải làm đơn xin chứ chính phủ không tự động cấp phát. Đơn phải nộp 6 tháng trước ngày dự định khởi sự lãnh tiền.

Trường hợp người chồng đã được nhận tiền CPP nhưng người vợ chưa đến 60 tuổi mà muốn lãnh thì chính phủ cho phép người vợ được hưởng theo bằng cách san sẻ một phần CPP của người chồng cho người vợ.

Ảnh: theglobeandmail.com

Trợ cấp thương tật

Khi một người chưa đến 65 tuổi, chưa lãnh tiền hưu trí lao động mà bị thương tật, mất sức lao động vĩnh viễn thì người đó được lãnh tiền trợ cấp thương tật. Tiền này cao hơn tiền hưu trí lao động. Tuy nhiên, khi đến 65 tuổi,  khoản này được thay thế bằng tiền hưu trí lao động nhưng người thương tật sẽ được hưởng thêm tiền dưỡng già.

Tiền cho thân nhân còn sống khi người lãnh hưu trí lao động qua đời (survivor benefit)

Khi người đang lãnh hưu trí lao động qua đời, vợ hay chồng còn sống hoặc thân nhân được lãnh một khoản tiền tử (death benefit) bằng 6 tháng tiền hưu.

Vợ hay chồng hay con của người có lương hưu qua đời cũng được lãnh một món tiền hàng tháng với điều kiện người vợ phải trên 35 tuổi, người con dưới 25 tuổi và đi học toàn thời. Số tiền nhiều ít tùy thuộc nhiều yếu tố.

Tiền dưỡng già (OAS)

Điều kiện để hưởng khoản này là phải 65 tuổi và cư ngụ tại Canada ít nhất 10 năm (không bắt buộc phải đi làm tại Canada và không bắt buộc phải về hưu).

Để được lãnh tối đa tiền dưỡng già, người đó phải sống ít nhất 40 năm tại Canada lúc nộp đơn.

Với trường hợp sống không đến 40 năm thì số tiền nhiều ít tùy thuộc thời gian sống. Tỷ dụ sống được 30 năm thì tiền dưỡng già sẽ là 3/4 của mức tối đa. Khi bắt đầu lãnh tiền dưỡng già thì thời gian sống thêm tại Canada không còn dùng để tính thêm khoản này nữa.

Trong năm 2023, tiền dưỡng già tối đa là 691$.

Khoản này được điều chỉnh theo giá sinh hoạt và lạm phát, có nghĩa là gia tăng hàng năm.

Tiền dưỡng già cho cao niên Canada có thể được trả tại nước ngoài, với điều kiện người lãnh đã sống tại Canada ít nhất 20 năm sau khi 18 tuổi. Nếu chưa đủ điều kiện này thì chỉ được lãnh thêm 6 tháng sau khi người hưu trí ra nước ngoài sinh sống, và phải xin lại khi trở về Canada. Canada có Thỏa thuận An sinh xã hội với một số quốc gia, công dân của các quốc gia này không cần phải sống đủ 20 năm tại Canada mới được lãnh tiền dưỡng già khi trở về quê cũ sống hưu trí. Nhưng vì Việt Nam không có Thỏa thuận này với Canada nên người Canada gốc Việt bắt buộc phải sống đủ 20 năm tại Canada mới được lãnh tiền dưỡng già ở Việt Nam.

Đây là thu nhập chịu thuế, do đó, phải khai báo trong hồ sơ thuế hàng năm.

Tiền dưỡng già bị ảnh hưởng bởi các khoản thu nhập khác. Nếu người lãnh tiền này có thu nhập tổng cộng trên 70,954$ thì sẽ bị cắt bớt tiền dưỡng già, còn nếu thu nhập tổng cộng trên 115,716$ thì không còn được lãnh chút nào.

Tiền đảm bảo trợ cấp thu nhập (GIS)

Là tiền chính phủ trợ giúp thêm cho người đang lãnh khoản dưỡng già mà không có hoặc có rất ít thu nhập khác, nhằm bảo đảm cuộc sống không quá thiếu hụt.

Tiền GIS được cấp phát cùng lúc với OAS và cũng phải làm đơn xin.

Muốn được tiếp tục hưởng GIS hàng năm thì phải nộp hồ sơ khai thuế hàng năm để chính phủ nắm được mức thu nhập.

Tiền GIS nhiều hay ít tùy vào khoản thu nhập khác của người xin cũng như người phối ngẫu. Tiền thu nhập khác không bao gồm tiền dưỡng già. Tỷ dụ như cao niên độc thân có hưu trí lao động và các nguồn thu nhập khác tổng cộng hơn 16,704$ thì sẽ không được lãnh GIS. Còn vợ chồng cao niên có lương hưu và các nguồn thu nhập khác tổng cộng hơn 22,080$ thì sẽ không được lãnh GIS.

Tiền GIS tối đa trong năm 2023 là 1,026$ cho người cao niên độc thân hoặc có vợ hay chồng chưa phải cao niên và 618$ cho mỗi người nếu cả vợ chồng đều là cao niên.

Tiền GIS được điều chỉnh theo giá sinh hoạt và lạm phát, nên tiếp tục gia tăng mỗi năm.

Tiền GIS chỉ có thể trả bên ngoài Canada tối đa 6 tháng.

Tiền GIS không phải là thu nhập chịu thuế nên không cần khai báo trong hồ sơ thuế hàng năm.

Theo các chuyên viên tài chánh, muốn duy trì mức sống giống như còn đi làm việc, người về hưu phải có thu nhập tổng cộng khoảng 70% thu nhập lúc còn đi làm. Do đó, nếu quý vị chỉ kiếm được khoảng 20,000$ năm lúc đi làm thì hầu như mức sống sẽ không thay đổi lúc về hưu vì chắc chắn 3 khoản CPP, OAS và GIS cộng lại sẽ không dưới 1,700$/tháng nếu quý vị độc thân và không có nguồn thu nhập nào khác.