Mẹ Việt ở Canada dạy con yêu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam

Sau 7 năm cùng bố mẹ định cư ở Canada, con trai chị Hạnh nói tiếng Anh như người bản xứ, còn nói tiếng Việt đúng chuẩn “trai Hà Nội”. Đặc biệt, mỗi lần thực hiện bài tập, dự án gì liên quan tới quê hương, cậu bé luôn tự hào giới thiệu một Việt Nam tươi đẹp, mến khách khiến các bạn cùng lớp ai cũng yêu thích.

Thực ra, không phải tự nhiên và ngay từ đầu, Thóc (con trai chị Hạnh) đã tự tin và tự hào giới thiệu về quê hương Việt Nam khi học tại Canada. Trong bài viết chia sẻ với SelectViet dưới đây, chị Hạnh kể về quá trình mình giúp con giữ gìn tiếng mẹ đẻ, nhớ về cội nguồn và trở thành một “đại sứ văn hóa” của Việt Nam trước bạn bè quốc tế:

Năm 2017, gia đình tôi từ Việt Nam chuyển tới thành phố Mississauga (Ontario, Canada) khi con vừa học hết lớp 1. Điều vợ chồng tôi lo lắng nhất là con sẽ thích nghi thế nào với trường mới, bạn mới bởi hồi ở Việt Nam, Thóc khá nhút nhát và không thích đi học. Không ngờ, chỉ sau một tuần, con đã hào hứng đến trường vì cô giáo rất quan tâm, vui tính, bạn bè đều thân thiện và chủ động làm quen với con.

Đến tuần thứ 2 đi học, khi được hỏi về Việt Nam thế nào, Thóc hồn nhiên nói “Ôi bụi lắm” và “Cô giáo rất dữ”… Nghe con kể điều này khi về nhà, mình nhắc con: “Giờ con đi ra nước ngoài, con là đại sứ văn hóa của Việt Nam, nếu con chê Việt Nam thì cô giáo và các bạn sẽ mất thiện cảm với đất nước của mình và có thể cả người dân Việt Nam nữa. Nước nào cũng có những điểm tốt, điểm xấu. Mình biết những điều còn hạn chế ở trong nước nên mới cố gắng bước ra bên ngoài, nhưng khi chia sẻ với người nước ngoài, con hãy nói về điểm tốt của quê hương mình như biển đẹp, người dân thân thiện, yêu hoà bình…”.

Chị Hạnh va con trai tai Canada. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Biết là con chưa hiểu nhiều nhưng mình vẫn cứ thường xuyên nhắc con về điều này. Quan trọng là mình thể hiện cho con thấy mình tự hào là người Việt với những đặc tính như thông minh, chịu khó làm việc, học giỏi, hiếu lễ… Ngoài việc dạy con những điều tinh túy của người Việt cũng như văn hóa Việt, mình cũng chỉ cho con hiểu những điều hay của phương Tây mà mình nên tiếp thu, rồi tùy tình huống thực tế mà viện dẫn những câu chuyện hay cách ứng xử ở Việt Nam.

Mình cũng chỉ rõ cho Thóc thấy sự khác biệt của nền tảng văn hóa sẽ định vị con người của con khi trưởng thành, vì thế con nên tiếp thu tinh hoa của 2 nền văn hóa phương Đông và phương Tây chứ không phải “đóng đinh” quan niệm Tây cái gì cũng tốt và Đông cái gì cũng dở. Dù thành công dân Canada nói tiếng Anh không có “accent” nhưng ngoại hình con vẫn là người Á, cụ thể là Việt Nam. Bây giờ và sau này, trong một mối quan hệ ở trường hay công sở, mọi người thường hỏi “bạn đến từ đâu?” và người nghe hẳn sẽ thấy thú vị khi chúng ta mô tả cội nguồn của mình là một nơi xinh đẹp, văn hóa đặc sắc thay vì chối bỏ nó.

Mưa dầm thấm lâu, Thóc dần hiểu ra nên trong các bài tập có liên quan tới quê hương, con đều hào hứng mô tả về một Việt Nam xinh đẹp và những kỷ niệm dễ thương với người thân trong nước.

Mình cũng luôn cho rằng, một trong những điều quan trọng nhất để giúp con duy trì sợi dây kết nối với nguồn cội là tiếng mẹ đẻ. Thóc học tiếng và hòa đồng với các bạn rất nhanh, cả ngày ở trường đều nói tiếng Anh nên khi ở nhà, vợ chồng mình luôn nói tiếng Việt và trò chuyện nhiều với con, thường kể chuyện về tuổi thơ của bố mẹ và cả của con để con không quên tiếng mẹ đẻ.

Mình đã chứng kiến không ít gia đình ra nước ngoài khi con còn bé rồi đứa trẻ dần quên tiếng Việt. Thực sự là cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ngôn ngữ và văn hóa quê hương cho con vì nếu cha mẹ nói về Việt Nam với thái độ chán ghét, đứa trẻ cũng không thích nguồn cội, ngôn ngữ, văn hóa. Tiếng mẹ đẻ rất dễ mai một với trẻ ở nước ngoài vì chúng học ngôn ngữ mới rất nhanh, thích nói tiếng Anh hơn vì dễ hơn và quen miệng do cả ngày nói với bạn ở trường. Cha mẹ nào bận rộn ít chơi cùng con hay dạy con học thì con không nghe hiểu hội thoại tiếng Việt đơn giản và càng không nói được. Nhiều gia đình di cư đều có con như vậy. Tiếng Anh của bố mẹ không đủ tốt để trò chuyện thoải mái và thảo luận sâu về nhiều vấn đề, càng không nói đến dạy con học được vì toàn từ hàn lâm chuyên ngành. Cứ như vậy, dần dần khoảng cách giữa cha mẹ và con cái càng xa.

Trẻ giữ được ngôn ngữ mẹ đẻ rất quan trọng vì sẽ giao tiếp được với họ hàng, nghe hiểu những câu chuyện hay tục ngữ, đọc được văn bản, qua đó duy trì sự kết nối nguồn cội, tình thân và thêm cơ hội việc làm hay kinh doanh. Học một ngôn ngữ là hiểu thêm một nền văn hóa. Khi tiếng Việt giỏi thì con cũng hiểu được văn hóa Việt bởi có những điều chỉ ngôn ngữ mẹ đẻ mới truyền tải chính xác. Khi con đi học bên này, có những từ chuyên ngành tiếng anh như “prosecutor – công tố viên” hay “accuse – cáo buộc” lúc lớp 4 con đã hỏi mẹ vì không hiểu khi đọc quyển sách về hệ thống luật của Canada. Mình chỉ cần giải thích cho con bằng tiếng Việt và bé hiểu liền.

Bây giờ, Thóc đi chợ Việt cùng mẹ, nói tiếng Việt sõi đến mức một cô cười hâm mộ “con nói giỏi thế”, hay lúc cậu đi tìm nước mắm, chị bán hàng bảo “giỏi thế, còn biết nước mắm Việt Hương mới ngon nữa à”. Tháng trước, khi được ba mẹ đưa về Việt Nam thăm họ hàng sau nhiều năm xa cách, với vốn tiếng Việt tự nhiên, trôi chảy, Thóc thoải mái trò chuyện cùng bà, cô dì chú bác và em họ, diễn đạt được mọi cung bậc tình cảm và không có bất cứ khoảng cách nào với mọi người.

Rõ ràng, nếu con quên tiếng Việt, nếu phải nhờ tới ba mẹ phiên dịch ý mình thì thường chỉ vài ba câu chào hỏi giao tiếp cơ bản là cuộc hội thoại kết thúc. Nếu quên tiếng Việt, thường ngày, con cũng khó chủ động gọi nói chuyện với gia đình vì phụ thuộc vào người khác và cứ như thế, sợi dây gắn kết khó bền.

Môi trường sống và nền giáo dục Canada cũng hỗ trợ mình trong việc giúp con duy trì ngôn ngữ mẹ đẻ và ý thức về cội nguồn. Giáo dục Canada đặc biệt chú trọng sự đa dạng văn hoá và nhiều bài tập vẽ hay viết đều khuyến khích trẻ kể về quê hương của mình hoặc của ông bà mình, nếu gia đình đã di cư sang đây nhiều đời. Người Canada hiểu rằng văn hoá khác nhau thì suy nghĩ và cách tiếp cận giải quyết vấn đề khác nhau, nên luôn khuyến khích học sinh tự tin giới thiệu về nét văn hóa riêng của quê hương, bản quán, cùng góp phần mang lại nhiều sáng tạo cho cái chung ở xứ sở này.

(Tên người chia sẻ đã được thay đổi theo yêu cầu để bảo vệ sự riêng tư)