| Getting your Trinity Audio player ready... |
Sỏi thận xảy ra khi nước tiểu của quý vị có hàm lượng cao khoáng chất và các chất khác – như canxi, oxalate và axit uric – và chúng kết hợp lại tạo thành tinh thể. Tinh thể gắn kết tạo thành một hoặc nhiều viên sỏi. Khi nước tiểu quá ít hoặc thiếu một số chất nào đó, chính là lúc sỏi xuất hiện.
Một viên sỏi thận có thể nhỏ như một hạt cát và tự bị cơ thể thải ra. Nhưng một viên sỏi lớn hơn có thể làm tắc đường tiểu và gây đau đớn. Một số người nói rằng cơn đau này còn kinh khủng hơn cả đau đẻ.
Có nhiều nguyên nhân gây sỏi thận, bao gồm thực phẩm quý vị ăn và một số loại thuốc. Quý vị sẽ có nguy cơ cao gặp tình trạng này nếu bản thân hoặc người trong gia đình từng có sỏi thận.
Các loại sỏi thận
Các loại sỏi thận khác nhau được tạo thành từ các chất khác nhau. Việc biết mình mắc loại sỏi nào có thể giúp chúng ta hiểu rõ nguyên nhân và cách ngăn ngừa hiệu quả.
Nếu viên sỏi thận tự được cơ thể tống ra ngoài qua đường tiểu, quý vị nên mang tới cho bác sĩ để được gửi đi xét nghiệm và xác định loại sỏi đó là gì:
Sỏi canxi
Hầu hết sỏi thận được tạo thành từ canxi, dưới dạng canxi oxalate. Có hai loại sỏi canxi:
- Canxi oxalate: Oxalate là một chất được gan sản xuất hàng ngày. Một số loại trái cây và rau cải, cũng như hạt và sô-cô-la, chứa nhiều oxalate. Cơ thể hấp thụ chất này khi quý vị ăn những thực phẩm trên. Các yếu tố khác có thể làm tăng nồng độ canxi hoặc oxalate trong nước tiểu là tiêu thụ liều cao vitamin D, phẫu thuật bỏ túi tiêu hóa và một số rối loạn chuyển hóa.
- Canxi phosphate: Loại sỏi này thường gặp ở người có các tình trạng chuyển hóa, như nhiễm toan ống thận (khi thận không thể duy trì cân bằng axit trong máu) hoặc ở người dùng thuốc điều trị chứng đau đầu hoặc co giật.
Sỏi struvite
Các viên sỏi này có thể hình thành từ nhiễm trùng đường tiểu. Vi khuẩn gây nhiễm trùng tạo ra sự tích tụ amoniac trong nước tiểu, dẫn đến việc hình thành viên sỏi. Những viên sỏi này có thể lớn nhanh chóng.
Sỏi axit uric
Các viên sỏi này hình thành ở người mất quá nhiều nước do tiêu chảy mãn tính hoặc không thể hấp thụ đủ dinh dưỡng; ăn chế độ ăn giàu purin; hoặc mắc bệnh tiểu đường hay hội chứng chuyển hóa. Một số yếu tố di truyền cũng có thể tăng nguy cơ bị sỏi axit uric.
Sỏi cystine
Loại sỏi hiếm gặp này hình thành do thận tiết quá nhiều acid amin cụ thể được gọi là cysteine vào nước tiểu. Chúng xảy ra ở người mắc bệnh di truyền gọi là cystinuria.
Các yếu tố tăng nguy cơ sỏi thận
Sỏi thận thường không có nguyên nhân đơn lẻ và có nhiều yếu tố có thể tăng nguy cơ mắc bệnh. Dưới đây là một số yếu tố đó:
Thiếu nước
Quý vị cần tạo ra đủ nước tiểu để pha loãng các chất có thể biến thành viên sỏi. Nếu quý vị không uống đủ nước hoặc mất nhiều mồ hôi, nước tiểu có thể trở nên đậm màu. Nước tiểu nên có màu vàng nhạt hoặc trong suốt.
Nếu quý vị từng bị sỏi trước đây, cố gắng mỗi ngày nên tạo ra khoảng 8 cốc nước tiểu, nghĩa là cần uống khoảng 10 cốc nước (ngoài đi tiểu, chúng ta còn mất một số lượng nước qua mồ hôi và hô hấp). Có thể thay thế một cốc nước bằng nước ép chanh hoặc nước cam. Citrate trong nước chanh hoặc nước cam có thể ngăn sỏi hình thành.
Chế độ ăn uống
Những gì một người ăn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc họ có bị sỏi thận hay không.
Loại sỏi thận phổ biến nhất xảy ra khi canxi và oxalate kết dính lại khi thận sản xuất nước tiểu. Oxalate là một hợp chất có trong nhiều loại thực phẩm, rau cải ngon và bổ dưỡng. Bác sĩ có thể khuyên hạn chế thực phẩm giàu oxalate nếu quý vị từng bị loại sỏi này trước đây. Một số thực phẩm chứa nhiều oxalate gồm:
Rau cải bó xôi
Lá đại hoàng
Bột yến mạch thô
Ngũ cốc lúa mạch
Quý vị có thể từng nghe nói rằng việc uống sữa dễ gây sỏi thận. Điều này không đúng. Nếu quý vị ăn hoặc uống thực phẩm giàu canxi (như sữa và phô-mai) và thực phẩm chứa oxalate cùng một lúc thì thậm chí còn giúp cơ thể xử lý oxalate tốt hơn. Điều này xảy ra vì hai chất này thường liên kết trong dạ dày thay vì trong thận, nơi viên sỏi có thể hình thành.
Natri
Quý vị chủ yếu nạp natri thông qua muối và việc này có thể làm tăng khả năng mắc một số loại sỏi thận khác nhau. Vì vậy, hãy cẩn trọng với các món ăn mặn, thực phẩm đóng hộp, thịt đóng hộp và các thực phẩm đã chế biến khác.
Protein động vật
Một loại sỏi thận hình thành khi nước tiểu của một người có tính axit quá cao. Thịt đỏ và hải sản có thể làm tăng axit uric trong cơ thể, từ đó dễ dẫn đến việc tạo thành viên sỏi trong thận hoặc gây gút nếu axit uric tập trung ở khớp. Quan trọng hơn, protein động vật làm tăng mức canxi trong nước tiểu và giảm lượng citrate, cả hai đều thúc đẩy sự hình thành của viên sỏi.
Vấn đề về đường ruột:
Sỏi thận là vấn đề thận thường gặp nhất ở người mắc bệnh viêm ruột nhiễm trùng như bệnh Crohn và viêm loét đại tràng. Vấn đề ruột có thể gây tiêu chảy, làm cho chúng ta tạo ra ít nước tiểu hơn. Cơ thể của chúng ta có thể hấp thụ oxalate thừa từ ruột, khiến nhiều oxalate thâm nhập vào nước tiểu.
Béo phì
Chúng ta gần như tăng gấp đôi nguy cơ mắc sỏi thận nếu béo phì. Điều này xảy ra khi chỉ số khối cơ thể từ 30 trở lên. Chẳng hạn, nếu quý vị cao 1,77m, thì từ 95kg đã được coi là béo phì.
Phẫu thuật giảm cân có thể giúp giảm cân và cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy những ai thực hiện loại phẫu thuật giảm cân phổ biến nhất (gọi là nối tắt dạ dày), có nguy cơ bị sỏi thận cao hơn. Không phải tất cả phẫu thuật giảm cân, mà chỉ có những ca phẫu thuật gây ra hội chứng kém hấp thu, mới đem tới rủi ro này.
Các tình trạng sức khỏe khác:
Nhiều bệnh tật có thể góp phần hình thành một hoặc nhiều loại sỏi thận.
Một số bệnh di truyền: Ví dụ như bệnh xốp thận, một dạng dị tật bẩm sinh, gây ra sự hình thành các nang ở thận.
Tiểu đường type 2: Có thể làm cho nước tiểu của quý vị axit hơn, thúc đẩy sự hình thành viên sỏi.
Gút: Tình trạng này làm tăng axit uric trong máu và hình thành tinh thể trong khớp và thận. Viên sỏi thận có thể to lên và gây đau đớn.
Cường tuyến cận giáp: Tuyến cận giáp có thể tiết ra quá nhiều hormone, làm tăng cường mức canxi trong máu và nước tiểu.
Nhiễm toan ống thận: Vấn đề thận này làm cho axit tích tụ quá nhiều trong cơ thể.
Hội chứng chuyển hóa. Nhóm đặc điểm của hội chứng chuyển hóa có liên quan đến mức độ nghiêm trọng hơn của bệnh sỏi thận cũng như việc tăng bài tiết canxi, axit uric và oxalate trong nước tiểu và giảm bài tiết citrate qua nước tiểu.
Thuốc: Một số loại thuốc có thể gây ra sỏi thận, bao gồm:
Một số loại kháng sinh, gồm ciprofloxacin và kháng sinh sulfanamid.
Một số loại thuốc điều trị HIV và AIDS.
Một số thuốc lợi tiểu dùng để điều trị huyết áp cao. Nhưng một số thuốc lợi tiểu loại thiazide thực sự giúp ngăn ngừa sỏi.
