Trường Đại học Yale là một trong các Đại Học uy tín và lâu đời nhất nước Mỹ. Yale là tư thục nhưng lại là một tổ chức phi lợi nhuận tại New Haven, bang Connecticut. Yale từng đào tạo các nhà khoa học lỗi lạc đạt tổng cộng 19 giải Nobel. Các Tổng Thống Mỹ từ năm 1989 đến gần đây đều tốt nghiệp Đại học Yale. Hệ thống thư viện gồm 15 thư viện khác nhau: thư viện Tưởng niệm Sterling, thư viện Sách hiếm Beinecke, thư viện Y khoa Harvey Cushing/John Hay Whitney và thư viện Lewis Walpole…
Ảnh số hoá một số trang chữ Nôm.
Riêng thư viện Sterling là thư viện trung tâm. Tại đây có thể tìm thấy nhiều sách cổ của nước ta, đặc biệt có nhiều sách, văn bản chép tay bằng chữ Nôm được lưu giữ như Bạch Vân thi tập, Lưu Bình Dương Lễ tân truyện, Chinh Phụ tự tình, Phan Trần truyện, Phạm Công tân truyện, Kim Vân Kiều tân tập, Vân Tiên cổ tích tân truyện… Có cả những bài văn tế như Văn Tế Tướng Sĩ trận vong, Bài văn tế Phan Châu Trinh của Phan Bội Châu… Có luôn cả các bài hát, bài phú dân gian viết bằng chữ Nôm như Bài hát Nam Ai, Bài hát Nam Thương, Chổng mông gào chồng phú, Hà Thành kỹ nữ oán tử, Khuê Phòng ngâm khúc, Thị Lựu trần tình khúc…
Trường Đại học Yale, ảnh: internet
Maurice M. Durand (1914-1966) là người Pháp sinh trưởng tại Hà Nội, là học giả nổi tiếng về ngôn ngữ, văn học Việt Nam. Durand thông thạo Việt ngữ, chữ Hán và chữ Nôm. Cha ông là Gustave Durand, là Trưởng phòng dịch thuật tòa án Hà Nội thời thuộc Pháp. Mẹ là bà Nguyễn Thị Bình, người Kiến An, Hải Phòng. Ông học tại Pháp, năm 1946 về Việt Nam dạy học rồi làm giám đốc Viện Viễn Đông Bác Cổ Hà Nội. Khi trở về Pháp, ông dạy tiếng Việt tại École Pratique des Hautes Etudes củaĐại học Sorbonne, Paris.
Các văn bản Nôm lưu trữ khá nhiều. Có thể một số bản văn này ở nước ta không còn giữ được.
Thư viện trường Đại học Yale, ảnh: internet
Căn cứ hình thức, các trang chữ bản chép tay chữ Nôm tại thư viện Đại Học Yale, ta có thể đoán được thời gian hình thành văn bản là trong khoảng nửa đầu thế kỉ XX. Cũng như nhiều văn bản chữ Nôm khác tại thư viện Sterling, tập thơ này có lẽ do Durand lúc đương chức giám đốc Viện Viễn Đông Bác Cổ vì không có điều kiện chụp ảnh nên đã thuê các Nho sinh sao chép vào những cuốn vở kẻ ô của học trò.
Làm được điều này là nhờ kể từ khoảng cuối thế kỉ XIX các thầy đồ nho đã học thêm chữ quốc ngữ. Họ thay bút lông bằng bút gắn ngòi lá thép. Dù là bút chấm mực hay bút máy có khoang trữ mực thì đều có chung một đặc điểm là ngòi bút có độ đàn hồi nên nét chữ dễ mềm mại, uyển chuyển. Xem kĩ các chữ Hán, Nôm và quốc ngữ trên các bản văn giữ tại thư viện Sterling: đa phần được viết bằng bút gắn ngòi lá thép chấm mực nên nét bút uốn lượn bay bướm… lại được bảo quản tốt nên dù đã lâu vẫn đọc rõ được những hàng chữ viết tay rất đẹp bằng mực xanh đỏ.
